Alternatieven voor gesloten deuren – Wet Zorg en Dwang

In het Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde is een artikel verschenen naar aanleiding van onderzoek van de themagroep Zorgethiek naar alternatieven voor gesloten deuren. Het onderzoek is uitgevoerd met ondersteuning van de Verensobeurs 2020 en in samenwerking met de ouderenzorgorganisaties Meriant (Zorggroep Alliade), Icare, Tangenborg en Interzorg. Een samenvatting van het artikel.

In het onderzoek is aan Wzd-functionarissen, zorgverantwoordelijken, verzorgenden, verpleegkundigen, psychologen, managers, naasten en leden cliëntenraden gevraagd: wat ziet u als mogelijke alternatieven voor een gesloten deur op pscyhogeriatrische afdelingen?

“Wij hadden een bewoner die het heel vervelend vond om opgesloten te zijn. Hij had hele verhalen wat hij zou gaan doen. Toen de deur voor hem werd open gezet, is hij een keer naar het centrum van het dorp gelopen. Maar nu hij de vrijheid krijgt om in ieder geval die deur door te gaan, stopte hij bij de vijver.” (citaat uit focusgroep 2)



Meer bewegingsvrijheid
De Wet Zorg en Dwang (Wzd) die op 1 januari 2020 van kracht is gegaan, vereist dat bij bewoners op de psychogeriatrische afdeling die te maken krijgen met een gesloten deur van de afdeling, zorgvuldig afgewogen wordt of een gesloten deur echt noodzakelijk is. Het gaat hier om bewoners die zich ofwel verzetten tegen een gesloten deur, dan wel bewoners die zich niet verzetten maar wilsonbekwaam ter zake zijn en er instemming is van de wettelijk vertegenwoordiger. Concreet betekent dit dat een deur van een afdeling alleen gesloten mag zijn op individuele indicatie. In dit kwalitatieve explorerende ethische onderzoek is onderzocht welke mogelijkheden er zijn om bewoners meer bewegingsvrijheden te geven en de deuren te openen en welke vragen er leven in de praktijk.

Verbetermogelijkheden
De deelnemers aan het onderzoek signaleerden diverse verbetermogelijkheden voor bewoners, door het verblijf op de afdeling zelf voor bewoners aangenamer te maken en meer bewegingsruimte te bieden. Het daadwerkelijk openen van deuren ervoer men veelal als moreel dilemma, waarbij veiligheid tegenover vrijheid werd geplaatst. Desalniettemin waren er ook positieve ervaringen. Het implementeren van de Wzd op dit gebied vereist een cultuuromslag waarvoor vertrouwen nodig is op de werkvloer.  Om dit te realiseren zijn verschillende suggesties gedaan.


Op de afdeling

In de eerste plaats zag men verbetermogelijkheden op de afdeling zelf, zodat bewoners zich mogelijk minder opgesloten voelen op de gesloten afdelingen, waarmee de behoefte naar buiten te willen kan afnemen. Hierbij werd gedacht aan meer belevingsgericht werken en extra inzet van activiteitenbegeleiders en welzijnswerkers. Een andere optie die werd besproken was het idee om de uitgang te camoufleren met bijvoorbeeld boekenkastbehang. Ervaringen hiermee liepen uiteen. Bij sommige bewoners gaf het ook een toename in onrust. Als reactie hierop werd ook genoemd dat het juist goed kan zijn om de uitgang extra te benadrukken en de uitgang nadrukkelijk als voordeur te behandelen, zodat bewoners de uitgang ook herkennen als voordeur.

“Een bewoner wilde heel graag fietsen, waarbij we ons realiseerden dat hij daarbij zou kunnen vallen. Dat is toen met de familie besproken en we hebben samen besloten dat het beter is deze risico’s te accepteren dan dat de man opgesloten zit en jaren ongelukkig is. De grens is wel dat anderen hierdoor niet in gevaar moeten komen.” (citaat uit focusgroep 1)



Buiten de afdeling
Een tweede niveau van alternatieven betrof het genereren van bewegingsruimte buiten de eigen afdeling voor bewoners. Indien bewoners meer bewegingsruimte tot hun beschikking hebben, neemt de drang om daadwerkelijk naar buiten te willen mogelijk ook af. Opties die in deze context werden genoemd, waren meer ruimte en looproutes creëren in en om het gebouw, evenals toegang tot een binnentuin of dakterras. Ook zagen de deelnemers mogelijkheden om bewoners met enige vorm van toezicht naar buiten te kunnen laten gaan; met begeleiding of inzet van GPS en/ of beacons.


Deuren open
Tot slot is er gesproken over de mogelijkheden om daadwerkelijk de deuren te openen zoals de Wzd voorschrijft en alleen op individuele indicatie de deur gesloten te houden. Om dit aan te durven is een cultuuromslag nodig, aldus de deelnemers. En een integrale aanpak met alle betrokkenen, waarbij een actieve betrokkenheid en visie van het bestuur noodzakelijk is. Het vraagt volgens hen om een andere manier van werken, waarop de organisaties nog onvoldoende zijn ingericht. Er is daarvoor een intensieve afstemming nodig met vertegenwoordigers van bewoners, maar ook bijvoorbeeld buurtbewoners. Ook werd genoemd dat er nagedacht kan worden over de groepssamenstelling van bewoners, door bijvoorbeeld te werken met sociaal therapeutische leefmilieus. 


Nazorg nodig
Verder kwam het advies ter sprake om bij incidenten goede nazorg te bieden om het ontstaan van  een defensieve cultuur te voorkomen. Om vertrouwen te laten groeien is het wenselijk om met kleine stappen te beginnen, waarbij het ook mogelijk moet zijn de deur weer eventueel tijdelijk dicht te mogen doen. Het delen van successen en ervaringen met collega-afdelingen en instellingen helpt om met elkaar nieuwe inspiratie op te doen. Tot slot werd aangedragen dat op organisatieniveau de plannen voor de implementatie van de Wzd een plek moeten krijgen in het meerjarenplan van de zorgorganisaties.

 

 

Focusgroepen

Terugkombijeenkomst

Adviezen

1. Heb lef, een open houding & wees creatief

2. Deel positieve ervaringen

3. Plaats voordeur aan de rustige kant van het gebouw

4. Herintroduceer de receptie om een oogje in het zeil te houden

5. Maak de afdeling meer als een eigen woning, waar een open deur niet betekent dat jan en alleman naar binnen mag lopen.

6 Maak concrete afspraken bij de inzet GPS/ beacons hoe te reageren als het alarm af gaat .

 

1. Geïntegreerde aanpak inclusief raad van bestuur

2. Goede nazorg bij incidenten

3. Kleine stapjes met zorgvuldige evaluatie

4. Delen van successen en inspiratie opdoen bij collega-instellingen

5. Besef dat een gesloten deur ook onveilig kan zijn

6. Plannen opnemen in meerjarenplan

 

Schema: overzicht met adviezen uit focusgroepen en terugkombijeenkomst


Moreel beraad
Als het openen van de deuren door betrokkenen als moreel dilemma ervaren wordt, kan met behulp van moreel beraad als gespreksmethode gezamenlijk afgewogen worden of, en op welke wijze, vrijheidsbeperking nodig is. Het onlangs door het UNO-VUMC ontwikkelde Wegingskader Cliëntperspectief kan eveneens ondersteunend zijn. Belangrijk is, zoals de Wzd ook voorschrijft, dat het uitgangspunt wordt dat voor iedere bewoner in principe de deur open staat, en per bewoner op maat gekeken wordt of en in hoeverre er vrijheidsbeperking nodig is. 

 

Lees het volledige artikel op de website van Verenso >

 

 

----------------------------------------------------
Meer over de Wet Zorg en Dwang

Hieronder een overzicht van alle informatie van het UNO-UMCG over de implementatie van de nieuwe wet Zorg en Dwang: